Ik en mijn Lada

Er verandert niks in de wereld. Zeker niet in Rusland.

“De geschiedenis herhaalt zich — de eerste maal als een tragedie, de tweede maal als een farce,” schreef Marx.

Om dit te illustreren heb ik een stukje vertaald uit een verhaal van Vladimir Nabokov, Het uitroeien van tirannen. Geschreven in Berlijn in 1936. Nabokov hield toen al van veel te lange zinnen.

Zijn eerste portretten, in de kranten, in de vitrines van kiosken, op posters (waarvan de hoeveelheid groeit in ons land, rijk aan bloed en tranen), zagen er in het begin wazig uit, — toen twijfelde ik nog aan de letale afloop van mijn haat: iets menselijks, en namelijk de mogelijkheid van mislukking, een crisis, ziekte, iets anders, scheen op dat moment lichtjes door in zijn fotoportretten, in de diversiteit van zijn nog niet verstijfde poses, in zijn onstandvastige blik, die nog geen historische uitdrukking had gevonden, maar mettertijd verdichtte zijn gelaatsuitdrukking, op officiële foto’s waren zijn kaakbeenderen en wangen bedekt met een goddelijke glans, met de olijfolie van de volksliefde, met een laatste laag vernis, — en het werd onmogelijk zich voor te stellen dat hij deze neus nog kon snuiten, dat hij onder die lip een vinger stak om etensresten uit een rotte snijtand te peuteren. Na de experimentele verscheidenheid volgde een gecanoniseerde eenzijdigheid, werd de nu iedereen bekende, stenen doffe blik van zijn onintelligente en niet boosaardige, maar toch onhoudbaar enge ogen goedgekeurd….

Dit stukje doet me denken aan het Poetinportret in mijn inkomhal. Het is een foto uit zijn eerste ambtsperiode, getrokken tijdens het bestijgen van een atoomduikboot in Moermansk. Hij draagt het winteruniform van een admiraal, met een petje uit krullende schapenvacht.

“Koop meer moderne kunst,” staat op de achterkant geschreven. Het is een postkaartje van een Russische kunstgalerij. De foto knipoogt als je hem van een andere kant bekijkt, zoals die balpennen met vrouwen die hun onderbroek uitdoen wanneer je de pen omkeert. Of speelkaarten die je moet likken en dan verdwijnt het slipje ook.

Mijn zoon bracht eens een dergelijk pak kaarten mee van school in het eerste studiejaar. Die heb ik meteen geconfisceerd.